کورتیزول، هورمون استرس، در شبکههای اجتماعی مقصر بسیاری از مشکلات، از چربی شکمی تا بیخوابی، شناخته میشود؛ اما کارشناسان میگویند این هورمون برای عملکردهای روزمره بدن ضروری است و تنها راه تشخیص بالابودن آن، مراجعه به پزشک و انجام آزمایش است. سه نشانه رایج کورتیزول بالا عبارتاند از: مشکل در خواب، چاقی شکمی و احساس خستگی ذهنی همراه با خستگی جسمی.
به گزارش بهداشت نیوز، وبگاه ایتینگ ول در گزارشی آورده است:
کورتیزول در شبکههای اجتماعی بهعنوان مقصر همه مشکلات، از چربی شکمی تا فرسودگی و بیخوابی، شناخته میشود. اما این هورمون استرس برای بسیاری از عملکردهای روزمره ضروری است.
اریکا آرمسترانگ (Erica Armstrong)، پزشک و متخصص پزشکی عملکردی، میگوید کورتیزول به تنظیم پاسخ استرس، قندخون، سوختوساز، التهاب و چرخه خواب و بیداری کمک میکند. آنچه اهمیت دارد این است که کورتیزول در محدوده سالم بماند؛ غدد فوقکلیوی تا زمانی که سالم باشند، این تنظیم را انجام میدهند. اگر سطح کورتیزول برای مدت طولانی بالا بماند، عوارض ناخوشایندی ایجاد میشود و سلامتی به خطر میافتد.
کورتیزول چیست؟
کورتیزول هورمونی است که توسط غدد فوقکلیوی تولید میشود و چرخهای ۲۴ ساعته دارد: ۳۰ دقیقه پس از بیدارشدن به اوج میرسد، در طول روز کاهش مییابد و کمترین سطح آن در مراحل اولیه خواب است. این هورمون توسط محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–فوقکلیه (محوری که ارتباط بین مغز و غدد فوقکلیوی را کنترل میکند) تنظیم میشود و در زمان استرس بالا افزایش مییابد.
افزایش ناگهانی کورتیزول باعث آزادشدن مقدار زیادی قند در جریان خون برای انرژی اضافی، تنگشدن رگهای خونی و افزایش ضربان قلب میشود تا بدن را برای پاسخ جنگ یا گریز (واکنشی طبیعی که بدن را برای مقابله با خطر یا فرار از آن آماده میکند) آماده نماید. این پاسخ وقتی مفید است که باید سریع حرکت کنید یا واکنش نشان دهید، اما وقتی بیش از حد و بدون فعالیت بدنی متعاقب آن رخ دهد، میتواند مشکلآفرین شود.
بیشتر سلولهای بدن گیرنده کورتیزول دارند؛ بنابراین این هورمون بر قلب، مغز، سوختوساز و سیستم ایمنی اثر میگذارد. کورتیزول مزمن بالا نشانهای از بیماری قلبی، سکته مغزی، دیابت نوع ۲ و اختلالات التهابی است. شایعترین مشکلات مرتبط با آن شامل استرس مزمن، مقاومت به انسولین، بیماریهای خودایمنی و سندرم کوشینگ است.
نشانههای کورتیزول بالا کداماند؟
تنها راه تشخیص، مراجعه به پزشک است. آرمسترانگ میگوید: علائم با آزمایشهایی مانند آزمایش چهارنقطهای کورتیزول بزاق (نمونهای که چهار بار در طول روز از بزاق گرفته میشود) و تصویر بالینی کامل ترکیب میشوند. با این حال، سه نشانه رایج وجود دارد:
۱. مشکل در خواب: اگر بهسختی خوابتان میبرد یا نیمهشب بیدار میشوید و دیگر خوابتان نمیبرد، ممکن است مشکلتان با هورمونهای استرس مرتبط باشد. کورتیزول باید شبها پایین باشد، اما استرس یا افت قندخون میتواند آن را بالا ببرد و شما را بیدار کند. مطالعات نشان دادهاند کورتیزول بالاتر پیش از خواب، با خواب کوتاهتر و بیکیفیتتر مرتبط است. تداوم مشکلات خواب و درماننکردن آنها خطر بیماری قلبی و مرگومیر کلی را افزایش میدهد.
۲. چاقی شکمی: اگر بدون تغییر رژیم غذایی یا ورزش، در ناحیه میانه بدن وزن اضافه میکنید، ممکن است نشانه کورتیزول بالا باشد. یافتههای یک مطالعه روی افراد میانسال و سالمند نشان داد افرادی که کورتیزول موجود در مویشان (معیاری از سطح میانگین کورتیزول در ماههای گذشته) بالاتر بود، وزن بالاتر و دور کمر پهنتری داشتند.
آرمسترانگ میگوید: کورتیزول بهعنوان سازوکار بقا، ذخیره چربی بهویژه در ناحیه شکم را تقویت میکند. البته چاقی عمومی لزوماً معادل چاقی شکمی (چربی عمقی شکم) نیست؛ براساس یافتههای یک مطالعه بزرگ، چاقی شکمی بدون چاقی عمومی هم با خطر بالاتر آنزیمهای غیرطبیعی کبد مرتبط است.
۳. جسم خسته، ذهن ناآرام: کورتیزول به مغز کمک میکند در برابر خطر آماده بماند، حتی اگر آن خطر واقعی نباشد و فقط در ذهن ما باشد. وقتی مدت طولانی در این حالت بمانید، خستهکننده میشود. کورتیزول بالا ذهن را هوشیار نگه میدارد، حتی وقتی جسم کاملاً خسته است. اما این هوشیاری به قیمت کارآیی مغز تمام میشود: کورتیزول بالای طولانیمدت با کاهش تمرکز و حافظه و با اختلال خواب مرتبط است و خواب بد هم به نوبه خود حافظه و توجه را بیشتر مختل میکند.
کورتیزول چه تأثیری بر مدیریت التهاب بدن دارد؟
کاهش کورتیزول بالا به کاهش التهاب مزمن کمک میکند. کارشناسان برای رسیدن به این هدف این اقدامات را توصیه میکنند:
رژیم غذایی ضدالتهاب سرشار از امگا-۳، میوه و سبزیجات رنگارنگ و حبوبات فیبردار؛
تثبیت قندخون با وعدههای منظم حاوی پروتئین، چربی و فیبر؛
مدیریت استرس با استراحت کافی، ذهنآگاهی و مدیتیشن؛
اولویتدادن به خواب منظم؛ حتی یک شب خواب بیکیفیت هم نشانگرهای التهابی را افزایش میدهد؛
مراقبت از سلامت روده؛ زیرا باکتریهای روده در تنظیم ایمنی و کنترل التهاب نقشی حیاتی دارند.
سخن پایانی
وقتی بدن درست کار میکند، کورتیزول در پاسخ مناسب به استرس تنظیم میشود. اما سطح مزمن بالای آن عوارض ناخواسته ایجاد میکند و خطر بیماریهای التهابی و سوختوسازی را افزایش میدهد. مشکل خواب، چاقی شکمی و خستگی ذهنی همراه با خستگی جسمی میتوانند نشانه کورتیزول بالا باشند، اما ممکن است دلایل دیگری هم داشته باشند. بهترین راه، مراجعه به پزشک است.


نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.